Об утверждении адаптационной программы для обучающихся первых классов на казахском языке обучения, нуждающихся в дополнительной поддержке языка обучения

В соответствии с подпунктом 42-1) статьи 5 Закона Республики Казахстан "Об образовании" ПРИКАЗЫВАЮ:

1 1. Утвердить адаптационную программу для обучающихся первых классов на казахском языке обучения, нуждающихся в дополнительной поддержке языка обучения согласно приложению к настоящему приказу.

2 2. Комитету среднего образования Министерства просвещения Республики Казахстан в установленном законодательством Республики Казахстан порядке обеспечить:

1 1) в течение пяти рабочих дней со дня подписания настоящего приказа направление в электронном виде на казахском и русском языках в Республиканское государственное предприятие на праве хозяйственного ведения "Институт законодательства и правовой информации Республики Казахстан" Министерства юстиции Республики Казахстан для официального опубликования и включения в Эталонный контрольный банк нормативных правовых актов Республики Казахстан;

2 2) размещение настоящего приказа на интернет-ресурсе Министерства просвещения Республики Казахстан после его официального опубликования.

3 3. Контроль за исполнением настоящего приказа возложить на первого вице-министра просвещения Республики Казахстан.

4 4. Настоящий приказ вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования.

| Исполняющий обязанности министра | М. Мелдебекова |
|---|---|

| | Утверждена приказом Министра просвещения Республики Казахстан от 24 февраля 2026 года № 47-НҚ |
|---|---|

Глава. Адаптационная программа для обучающихся первых классов на казахском языке обучения, нуждающихся в дополнительной поддержке языка обучения

Глава 1. Общие положения

1 1. Настоящая Адаптационная программа для обучающихся первых классов с казахским языком обучения, нуждающихся в дополнительной языковой поддержке языка обучения (далее - Адаптационная программа), разработана в соответствии с подпунктом 42-1) статьи 5 Закона Республики Казахстан "Об образовании" и Государственными общеобязательными стандартами начального, основного среднего и общего среднего образования, утвержденными приказом Министра просвещения Республики Казахстан от 3 августа 2022 года № 348 (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов под № 29031), и определяет содержание и организацию реализации мероприятий по языковой и социальной адаптации обучающихся первых классов.

2 2. Цель Адаптационной программы - формирование базовых коммуникативных навыков на казахском языке и обеспечение готовности обучающихся к освоению учебных программ и взаимодействию в образовательной среде.

3 3. Задачи Адаптационной программы:

1 1) формирование навыков понимания устной речи педагогов и сверстников;

2 2) формирование навыков диалогической и монологической речи в учебных и бытовых ситуациях;

3 3) расширение активного и пассивного словарного запаса обучающихся;

4 4) формирование базовых навыков чтения и письма на уровне первого класса;

5 5) формирование навыков языковой и социальной адаптации обучающихся в образовательной среде.

Глава 2. Адаптационная программа

4 4. Базовое содержание адаптационной программы включает:

1 1) учебные занятия - организация образовательного процесса с учетом языковых потребностей обучающихся, формирование базовых навыков устной и письменной речи на казахском языке;

2 2) классные часы - занятия, направленные на социально-эмоциональную адаптацию, развитие коммуникативных и языковых навыков, формирование правил поведения в школе;

3 3) внеурочная деятельность - мероприятия, познавательного, творческого, спортивного и социального характера, направленные на поддержку языковой среды, расширение словарного запаса и закрепление речевых конструкций на казахском языке.
Объем реализации Адаптационной программы составляет не менее 2 академических часов в неделю и планируется организацией образования с учетом основной учебной нагрузки обучающихся и педагогов.

5 5. Учебные занятия строятся на основе сквозных тем первого класса, которые используются в качестве опоры при отборе текстов, заданий и речевых ситуаций. Сквозные темы предусмотрены Типовыми учебными программами по каждому учебному предмету, утвержденными приказом Министра просвещения Республики Казахстан от 16 сентября 2022 года № 399 "Об утверждении типовых учебных программ по общеобразовательным предметам и курсам по выбору уровней начального, основного среднего и общего среднего образования" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов за № 29767), и обеспечивают последовательность образовательного процесса, формирование межпредметных связей и системное восприятие окружающего мира.
Ортақ тақырыптар:

1 1. Өзім туралы

2 2. Менің мектебім

3 3. Менің отбасым және достарым

4 4. Бізді қоршаған әлем

5 5. Саяхат

6 6. Салт-дәстүр және фольклор

7 7. Демалыс және хобби

8 8. Дені сау ұрпақ - ел болашағы
Оқу сабақтарының мазмұны:

| Тоқсан | Ортақ тақырыптар | Мазмұны | Тілдік мақсат / дағды |
|---|---|---|---|
| I (1-8 апта) | "Өзім туралы", "Менің отбасым және достарым" | Амандасу, танысу. Жеке мәліметтер: аты, жасы; Отбасы: ана, әке, аға, қарындас/сіңлі, әпке және басқалар. Қарапайым тұрмыстық тіркестер: "Менің атым…", "Маған ... ұнайды"; Түстер, 1-10 сандары. Негізгі құрылымдар: "Бұл …", "Мен …". | Өзін таныстыру; отбасы мүшелерін атау; қарапайым сұрақтарға жауап беру; өтініш немесе қалауын білдіру. |
| II (9-16 апта) | "Менің мектебім", "Бізді қоршаған әлем" | Мектеп: сынып, мұғалім, кітап, дәптер. Мінез-құлық ережелері; Қоршаған заттар. Кеңістіктік түсініктер: жоғары/төмен, оң/сол; 1-20 сандары. | Мұғалімнің нұсқауларын түсіну; заттарды сипаттау; мектеп заттарын атау; күнделікті жағдайларда қарапайым сөйлеу құрылымдарын қолдану. |
| III (17-24 апта) | "Саяхат", "Салт-дәстүр және фольклор" | Саяхат: көлік түрлері (автобус, велосипед, машина), табиғат (тау, көл, орман), ертегі кейіпкерлері, эмоциялар (қуаныш, қорқыныш, көңіл-күй), қозғалыс етістіктері; Дәстүрлер мен фольклор: халықтық мерекелер мен дәстүрлер (Наурыз, туған күн), ертегілер мен аңыздар, дәстүрлі бұйымдар мен киімдер, эмоциялар (қуаныш, құрмет, таңдану), әрекет және қарым-қатынас етістіктері (ойнау, ән айту, би билеу, сөйлеу). | суретті және әрекеттерді сипаттау; қозғалыс пен әрекетке қатысты сөйлем құрылымдарын қолдану; қысқа сюжет, ертегі немесе аңызды әңгімелеп беру; кейіпкерлердің эмоцияларын жеткізу; мерекелер мен дәстүрлер туралы айту. |
| IV (25-33 апта) | "Демалыс және хобби", "Дені сау ұрпақ - ел болашағы" | Демалыс және хобби: ойындар, спорт, сүйікті іс-әрекеттер, бос уақыт; Салауатты ұрпақ: салауатты өмір салты, пайдалы тағам, дене жаттығулары, жеке гигиена, денсаулыққа қамқорлық; Қарапайым тұрмыстық және оқу фразалары, әрекеттер мен эмоциялардың сипаттамалары; Хобби, іс-әрекеттер және күнделікті істер туралы айтуға арналған сөздер мен тіркестер; Оқиғаларды сипаттауда сандарды, түстерді және қарапайым грамматикалық құрылымдарды қолдану. | өзінің демалысы мен сүйікті іс-әрекеттері туралы айту; күнделікті өмірдегі әрекеттер мен оқиғаларды сипаттау; эмоциялар мен қалауларды білдіретін сөйлемдерді қолдану; денсаулық және салауатты өмір салты туралы әңгіме жүргізу; тоқсан тақырыптарына байланысты қысқа әңгімелер мен оқиғаларды баяндау. |

6 6. План классных часов формируется по направлениям, соответствующим ключевым компетенциям и навыкам, которые предстоит развивать у обучающихся:

1 1) адаптация и привыкание к школьной жизни (1-4 недели) - формирование чувства безопасности, знакомство с учебной средой, освоение правил поведения, первичное использование казахского языка в школьной среде;

2 2) базовые коммуникативные конструкции казахского языка (5-12 недели) - освоение приветствий, прощаний, простых вопросов и ответов, формирование навыков базового общения на казахском языке;

3 3) развитие академического словарного запаса (13-20 недели) - расширение словаря по школьным и повседневным темам, развитие навыков описания объектов, действий, эмоций и событий;

4 4) социально-эмоциональная адаптация (21-26 недели) - развитие навыков взаимодействия с окружающими, управления эмоциями, сотрудничества и социальной ответственности;

5 5) укрепление языкового развития и коммуникации (27-33 недели) - закрепление речевых конструкций, формирование связной речи, поддержка диалогической и монологической коммуникации, применение языка в практических ситуациях.

| Тоқсан | Тақырыптар | Іс-әрекет түрі | Жұмыс формасы | Тілдік мақсат / дағды |
|---|---|---|---|---|
| I (1-8 апта) | Өзім туралы | Амандасу, танысу | Танысу шеңбері, "Менің есімім ... " ойыны | Өзін таныстыру, аты-жөнін айту, амандасу сөздерін қолдану |
| Жеке мәліметтер | Өзің туралы айтып бер | Әңгіме, карточкалар | Жасын, атын айту, "Менің атым…", "Менің жасым … " тіркестерін қолдану | |
| Менің отбасым | Отбасы мүшелері | Жұптық жұмыс, шағын қойылым | Отбасы мүшелерін атау, "Бұл - менің анам" сияқты қарапайым сөйлемдер құрастыру | |
| Қарапайым тұрмыстық тіркестер | Тілектері мен қалаулары | "Саған не ұнайды?" ойыны | "Маған … ұнайды" деп өз қалау-жігерін білдіру, "Саған … ұнай ма?" деген сұрақтар қою | |
| Түстер, 1-10 сандары | Ойын тапсырмасы | Карточкалар, "Түс/санды тап" ойыны | Түстер мен сандарды атау және оларды сөйлем ішінде қолдану | |
| II (9-16 апта) | Менің мектебім | Сынып, мұғалім, заттар | Сыныпқа экскурсия, талқылау | Мектептегі заттарды атау, оларды сипаттау, сұрақтар қою |
| Мінез-құлық ережелері | Қауіпсіздік | Жағдаяттық ойындарды талқылау | Нұсқаулықтарды түсіну, "Болады/Болмайды" сияқты рұқсат пен тыйымды білдіретін тіркестерді қолдану | |
| Қоршаған заттар | Кеңістік ұғымдары | "Кім қайда?" ойыны | "Биік/аласа", "оң/сол" сөздерін қолдану, заттардың орналасуын сипаттау | |
| 1-20 сандары — | Практикалық тапсырма | Ойын арқылы орындау, заттарды санау | Сандарды атау және оларды қарапайым сөйлемдерде қолдану | |
| III (17-24 апта) | Саяхат | Көлік, табиғат | Сурет бойынша әңгіме құрастыру, шағын қойылым | Нысандарды сипаттау, "жүреді", "жүгіреді", "жүзеді" сияқты қимыл сөздерін қолдану |
| Эмоциялар мен әрекеттер | Қуаныш, қорқыныш, көңіл күй | Рөлдік ойын, талқылау | Эмоцияларды білдіретін сөздерді қолдану, кейіпкерлердің әрекеттерін сипаттау | |
| Салт-дәстүр мен фольклор | Халықтық мерекелер | Әңгімелеу | Мерекелер туралы айту, тақырыптық лексиканы қолдану | |
| Ертегілер мен аңыздар | Кейіпкерлер мен оқиғалар | Оқу, сахналық қойылым | Қысқа сюжетті қайта айтып беру, кейіпкерлердің эмоцияларын білдіру | |
| IV (25-33 апта) | Демалыс және хобби | Сүйікті істер | Талқылау, мини-сұхбат | Хоббиі туралы айту, өз қалауларын білдіру |
| Дені сау ұрпақ | Пайдалы тағам, гигиена | "Пайдалы ма, зиян ба?" ойыны әдеттерді сипаттау | Денсаулыққа қатысты лексиканы қолдану, әрекеттер мен әдеттерді сипаттау | |
| Әрекеттер мен оқиғалар | Тұрмыстық жағдайлар | Рөлдік ойындар, талқылау | Әрекеттер мен оқиғаларды сипаттау, "Мен істеймін…", "Ол істейді…" деген сөйлемдерді құрастыру | |
| Қорытынды сағат | Қайталау және практикалық қолдану | "Мектеп/Дүкен" рөлдік ойыны, топтық жұмыс | Үйренген сөздер мен құрылымдарды қолдану, диалог жүргізу, оқиғаларды әңгімелеп беру | |

7 7. Внеурочная деятельность в рамках Адаптационной программы реализуется через познавательные, творческие, спортивные и социально ориентированные мероприятия, направленные на развитие коммуникативных навыков и использование казахского языка в различных ситуациях взаимодействия.
Внеурочные мероприятия, направленные на формирование языковой среды:

| № | Жұмыс түрі | Өткізу орны / формасы | Тілдік мақсат / дағды |
|---|---|---|---|
| 1 | Танымдық қызмет | Мектеп кітапханасына экскурсия | Сөздік қоры кеңейту, жаңа сөздермен танысу, нысандарды сипаттау дағдыларын қалыптастыру |
| Мектеп мұражайына, өлкетану экспозицияларына бару | Заттарды сипаттау үшін мақсатты сөздерді қолдану, қарапайым сөйлемдер құрастыру | | |
| Қуыршақ театрына, балалар қойылымдарына бару | Тыңдалымды түсіну, қысқаша әңгімелеп беру және эмоционалды реакцияны дамыту | | |
| Табиғатты бақылау, күнделік жүргізу | Қысқа ауызша сипаттамалар құрастыру, өсімдіктер, жануарлар, ауа райы сөздерін қолдану | | |
| "Кітап апталығына", көрмелерге қатысу | Оқу, әңгімелеп беру, қазақ тілінде пікірлер мен әсерлерді білдіру | | |
| 2 | Шығармашылық қызмет | Сурет салу, аппликация, шеберлік сабақтары | Әрекеттер мен материалдарды сипаттайтын сөздерді қолдану, "Мен сурет саламын…", "Бұл …" тіркестерін құрастыру |
| Ертегіге иллюстрациялар байқауы | Сөздік қоры кеңейту, сурет бойынша қысқа әңгімелер құрастыру | | |
| Таңғы жиындар, мерекелік іс-шаралар | Диалогтік сөйлеуді дамыту, амандасу, құттықтау және қысқа фразаларды қолдану | | |
| 3 | Тілдік орта бойынша жұмыс | Тілдік ойындар ("Сөзді тап", "Сурет бойынша әңгімелеп бер") | Сөздік қоры мен диалогтік сөйлеуді белсендіру, сөйлеу үлгілерін бекіту |
| Диалогтарды модельдеу, шағын қойылым | Диалог құру тәжірибесін дамыту, коммуникация және әңгімелеп беру дағдылары | | |
| Ата-аналармен бірлескен мини-марафондар: оқу және жазу | Үйде сөйлеу дағдыларын бекіту, сөздік қор мен грамматикалық құрылымдарды кеңейту | | |
| 4 | Әлеуметтік-тәрбие қызметі | Сынып сағаттары: достық, өзара көмек | Қарым-қатынас дағдыларын қалыптастыру, күнделікті сөйлеу формулаларын қолдану |
| Мектеп ережелерімен таныстыру | "Ереже" тақырыбы бойынша сөздер мен тіркестерді қолдану, нұсқауларды түсіну дағдыларын дамыту | | |
| Эмоциялық мәдениетті дамыту ойындары | Эмоцияны білдіретін, қолдау көрсететін фразаларды қалыптастыру | | |
| 5 | Спорттық-сауықтыру қызметі | Қозғалмалы ойындар, мини-эстафеталар | Командалық сөздерді, бағдарларды, әрекеттерді сипаттайтын сөздерді қолдану |
| Ауада серуендеу | Қоршаған ортаны талқылау, бақылауларды қазақ тілінде сипаттау | | |
| 6 | Отбасымен бірлескен жұмыс | Ашық есік күндері, шығармашылық жобалар | Ата-аналардың қатысуымен ауызша сөйлеу тәжірибесі, бірлескен іс-әрекет арқылы сөздік қорды кеңейту |
| 7 | Қоғамдық пайдалы қызмет | "Таза сынып", "Таза аула" акциялары | Әрекеттерді, командаларды, нұсқауларды сипаттайтын сөздерді қолдану, коммуникациялық бастаманы дамыту |
| Аудан/қала музейлеріне, театрларға, көрмелерге экскурсия | Тыңдалымды түсіну, оқиғаларды әңгімелеп беру, мәдениет пен өнер тақырыбы бойынша сөздік қорды кеңейту | | |

Примечание:

При сохранении достижения цели и задач Адаптационной программы допускается изменение содержания тем.

8 8. Организация образования обеспечивает создание безопасной и поддерживающей языковой среды при реализации Адаптационной программы, включая взаимодействие обучающихся с работниками школы и формирование навыков поведения и коммуникации в школьной среде.
Роли сотрудников и их задачи:

| Сотрудник | Задачи | Примеры речевых формул на казахском |
|---|---|---|
| Охрана | Приветствие обучающихся на входе; контроль безопасного прихода и ухода; помощь в ориентации по территории. | "Сәлеметсіз бе!", "Бұл сенің сыныбың", "Кімге барайын деп едің?" |
| Медицинский работник | Контроль здоровья и адаптации к физическим нагрузкам; консультации по режиму дня и гигиене. | "Сенің дене қызуың қалыпты", "Қолыңды жууды әдетке айналдыра ғой" |
| Библиотекарь | Внеклассные чтения и экскурсии; поддержка языковой среды через рассказы и словарные игры. | "Бұл кітапты оқып көрейік", "Сурет бойынша әңгіме айтып бер" |
| Обслуживающий персонал (столовая) | Поддержка навыков общения во время еды; использование простых инструкций на казахском языке. | "Отыра ғой", "Қарның ашып қалмады ма? Тамақ іше ғой", "Тамақтан кейін қолыңды жууды ұмытпа!" |
| Учителя-предметники и обучающиеся старших классов | Единообразие речевых форм и правил; помощь в ролевых играх, мини-драматизациях и экскурсиях. | "Кім бірінші айтады?", "Бұны қалай жасау керек?" |

9 9. По завершении Адаптационной программы организация образования обеспечивает достижение обучающимися минимального уровня языковой и социальной адаптации, включающего:

1 1) понимание простых устных инструкций педагогов и сверстников;

2 2) участие в элементарных диалогах и формулирование простых высказываний;

3 3) использование базового словарного запаса по основным тематическим направлениям;

4 4) чтение и написание простых слов, предложений и коротких текстов;

5 5) применение элементарных грамматических конструкций;

6 6) соблюдение правил поведения и участие в совместной деятельности;

7 7) выражение простых мыслей, действий и событий на казахском языке;

8 8) использование казахского языка в учебной и повседневной коммуникации.